Kunst

Ondanks het feit dat je Bonaire eerder met duiken dan met kunst associeert kent het tropische eiland een levendige kunstscene. De hedendaagse kunstbeoefenaars creëren mooie producten en een deel van de Bonairiaanse kunstenaars geniet zelfs wereldfaam.

Uiteraard is Bonaire een eiland en dat zorgt voor een zekere isolatie. Maar op Bonaire heeft zich een geschiedenis voltrokken die in bepaalde opzichten uniek is te noemen en die een gezonde voedingsbodem is gebleken voor tal van kunstuitingen.

Indianen

Het begint natuurlijk al met de Caiquetío’s (een stam van het volk van de Arowakken), de oorspronkelijke bewoners van Bonaire. Deze indianen hebben tal van sporen achtergelaten op het Caribische eiland. Stenen werktuigen, keramiek en schelpsieraden zijn de stille getuige van de indiaanse beschaving van de Caiquetío’s.

Echter, de rotstekeningen zijn de meest tot de verbeelding sprekende tastbare herinneringen aan het indiaanse verleden. De geometrische schilderingen zijn gemaakt met een soort rode verfstof en stellen mensen en dieren voor. Ze zijn te bezichtigen op zo’n dertig plaatsen, zowel in de buitenlucht op verschillende rotsformaties als in verschillende grotten.

Tal van hedendaagse Bonairiaanse kunstenaars vinden nog inspiratie bij het culturele erfgoed van de indianen en verwerken nog allerlei indiaanse symbolen en technieken in hun kunstuitingen.

Immigratie

Een tweede bepalende factor voor het ontstaan van de typische Bonairiaanse kunst zijn de immigratiegolven die het Caribische eiland de laatste vijfenzeventig jaar heeft overspoeld. Bonaire kent nu een bevolking die opgebouwd is uit maar liefst zeventig verschillende nationaliteiten uit alle delen van de wereld. De meeste immigranten komen uit de Dominicaanse Republiek, Venezuela, Amerika, Peru en China.

Met al deze verschillende nationaliteiten arriveerde ook een heel breed spectrum aan culturen en religieuze opvattingen op Bonaire. Het Caribische eiland heeft zich bij uitstek ontwikkeld als een multiculturele samenleving. Opmerkelijk genoeg hebben deze immigranten vrijwel altijd harmonieus samengeleefd met de lokale bevolking en heeft het nooit tot noemenswaardige conflicten geleid op Bonaire.

Zo’n smeltkroes van verschillende volkeren heeft natuurlijk ook zijn gevolgen gehad voor de Bonairiaanse kunst, cultuur en tradities. Het multiraciale en multiculturele karakter van Bonaire heeft de kunst- en cultuuruitingen op het eiland gevormd en verrijkt.

De kunstenaars op Bonaire zijn op een bepaalde manier geografisch te rangschikken. Op de eerste plaats zijn er kunstbeoefenaars die op Bonaire zijn geboren en getogen en die daar hun hele leven blijven wonen en werken. Op de tweede plaats zijn er de uit Bonairiaanse ouders geboren kunstenaars die zich voornamelijk in Nederland ophouden en daar hun kunst bedrijven. Daarnaast zijn er nog Bonairianen die hun geboorte-eiland hebben verlaten en elders in de wereld kunst produceren met aan Bonaire gerelateerde onderwerpen. Tenslotte zijn er nog de vele immigranten waarbij Bonaire een prima inspiratiebron blijkt te zijn om te excelleren in een kunstcarrière.

Nederland

En dan is er natuurlijk de historische band met Nederland en met de overige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Zeker nu Bonaire sinds oktober 2010 een bijzondere gemeente van Nederland is geworden, is die band nog hechter geworden. Het onderwijs op Bonaire is voor een aanzienlijk deel op het Nederlandse systeem gebaseerd. Veel hedendaagse Bonairiaanse kunstenaars hebben in hun onderwijsjaren kennis gemaakt met Nederlandse tradities en dat zal ongetwijfeld een bepaalde invloed hebben op hun kunstuitingen.

Beeldende kunst

Liefhebbers van de beeldende kunst kunnen op Bonaire een waar paradijsje tegemoet zien. De schilderkunst (onder andere aquarellen), tekenkunst, glaskunst, beeldhouwkunst (onder andere houten beelden), sculptuur, fotografie, keramiek, textiel (onder andere kantklossen en het vervaardigen van wanddecoraties), multimedia en de moderne media zijn ruim vertegenwoordigd op het Caribische eiland.

Winfred Dania

Winfred Dania was een van de bekendste kunstschilders van Bonaire. Dania stierf op 11 januari 2012 op eenenzestigjarige leeftijd aan de gevolgen van kanker. Het bijzondere aan Dania was dat hij doofstom werd geboren op Aruba. Ondanks deze handicap heeft hij veel schilderijen geproduceerd die zich laten kenmerken door felle kleuren. Dania gebruikte acrylverf om te schilderen.

Dania beheerste bovendien de techniek van het liplezen en kon daarnaast een beetje Nederlands praten. Op deze manier kon hij zijn kunstwerken van commentaar voorzien.

Kunstenaars Bonaire

Bekijk het overzicht

Literatuur

Net als in ieder ander gekoloniseerd land heeft de Bonairiaanse literatuur verschillende fases doorlopen. In eerste instantie vertoonde de literatuur grote overeenkomsten met hetgeen wat in het moederland werd geschreven. Vervolgens grepen de schrijvers terug op hun eigenheid en ontstond er een lichte rebellie. In de laatste fase werd de literatuur doordrenkt met verzet tegen de kolonisator en probeerde de auteur het volk tot andere inzichten te laten komen jegens de kolonisator.

De Bonairiaanse literatuur is multilinguaal; Papiaments is de meest gebezigde taal. Maar daarnaast wordt er ook geschreven in het Nederlands, Engels en Spaans.

Op Bonairiaanse is een goed geoutilleerde bibliotheek aanwezig. Iedereen die interesse heeft in de geschiedenis, de poëzie en andere literaire werken over Bonaire kan hier dagen grasduinen in tientallen meters boeken. Alle belangrijke Bonairiaanse auteurs zijn vertegenwoordigd in deze bibliotheek.

Boi Antoi

Boi Antoi is een Bonairiaanse schrijver, vertaler en journalist. Antoi waakt over de Bonairiaanse cultuur en probeert zoveel mogelijk de geschiedenis van het duikeiland bloot te leggen. Voor deze inspanningen ontving hij een Zilveren Anjer.

In 2012 verscheen het boek ‘Bonaire, zout en kolonialisme’ van zijn hand. Zout speelde tijdens de VOC en WIC tijd een sleutelrol bij de conservering van voedsel. Zonder zout was er geen scheepvaart en dus ook geen internationale handel mogelijk.

Erich Zielinski

Erich Zielinski was een van de bekendste schrijvers en dichters van Bonaire. Zielinski werd op Bonaire geboren, leefde een groot deel van zijn leven op Curaçao en stierf op 15 februari 2012 op 69-jarige leeftijd na een lang ziekbed.

Zijn debuut roman ‘De Engelenbron’ ontving in 2007 de ‘Cola Debrot-prijs’ op Curaçao. Een van de romans van Zielinski heet ‘De prijs van de zee’. 

Archief van Bonaire

Op Bonaire is in de loop van de eeuwen een enorm historisch archief opgebouwd bestaand uit een notarieel archief (dat begint in 1852), kranten, boeken, tijdschriften, foto’s, negatieven en geluids- en videobanden. Het notarieel archief bevat onder andere informatie over de slaventijd en schipbreuken in de wateren van Bonaire.

Door het ongunstige klimaat op Bonaire dreigt dit belangrijke erfgoed voor een groot deel verloren te gaan. Men heeft daarom besloten om dit waardevolle archief te conserveren, te ontsluiten en digitaliseren. Op deze manier blijft het materiaal behouden voor de toekomstige generaties.

De medewerkers van het Erfgoedcentrum DiEP in Dordrecht gaan de digitalisatie uitvoeren. Het National Archief zal een adviserende rol hierin spelen. Uiteindelijk zal het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid de digitale kopieën van het materiaal opnemen in zijn collectie.

Klederdracht

De traditionele kleding van vrouwen bestond uit een lange rok met een kort jakje. Verder droegen de Bonairiaanse vrouwen hoofddoeken voor verschillende gelegenheden.

Mannen droegen voor het werk een broek gemaakt van jute en tijdens feestdagen een lange wijde broek. Als hoofddeksel droegen de heren een van stro gevlochten hoed.

Muziek

De muziek op Bonaire is een smeltkroes van verschillende muziekstijlen en speelt een belangrijke rol in de samenleving van Bonaire.

Klassiek, klassiek-Antilliaans, kryojo en bari zijn onder andere populair op het duikeiland.

Er zijn verschillende traditionele instrumenten op Bonaire zoals de tambú, agan, chapi, raspu, wiri, bamba, bastel, marimbula, benta, pechu di kalumba, kachu, heru, matrimonial, grandi, seú en de karkó.

Op Bonaire kun je ook muziekonderwijs volgen onder andere bij de ‘Fundashon Piano Grandi’, ‘Skol di Musika’ en bij ‘gitaarschool Elgar’.

Regelmatig komen docenten van Europees Nederland naar Bonaire om les te geven. In 2012 gaf Carlo Balemans vijf docentenworkshops op Bonaire. Balemans is een docent van het conservatorium van Rotterdam.

Dans

De danskunst speelt een prominente rol in het Bonairiaanse leven. Alle verschillende danssoorten hebben zich in de loop van de tijd op het eiland verzameld.

De polka, wals, salsa, danza, joropo, baile di cinta (lintendans), merengue, socarengue, reggae, rumba, mazurka, carioca, tambú, zouk, bachata en de tuba (bari) hebben zich geïntegreerd in de Bonairiaanse zang en dans.