Flora

Op Bonaire heerst een steppeklimaat. Doordat er weinig regen valt gedijen er alleen maar plantsoorten die met beperkt water kunnen overleven. Er zijn ruim vijfhonderd verschillende plantensoorten op Bonaire beschreven, maar de cactussen winnen het ruim als het gaat om de kwantiteit en diversiteit.

Oorspronkelijk was Bonaire begroeid met bossen maar deze zijn door de vroegere kolonisatoren - Spanjaarden en Nederlanders - volledig weggekapt. De flora op het eiland heeft zich hier nooit van kunnen herstellen en er is dus een nieuwe vegetatie ontstaan.

Er is vanzelfsprekend een groot verschil voor de planten tussen de regenperiode en de droge periode. Tijdens de regentijd zuigen de planten zich helemaal vol met water en kleurt het landschap van Bonaire weelderig groen.

Een grote bedreiging voor de flora op Bonaire vormen de duizenden (wilde) geiten en honderden (verwilderde) ezels die op het eiland rondlopen. Met name de geiten eten alles op wat op hun pad komt en kunnen op deze manier bepaalde zeldzamere plantensoorten volledig uitroeien.

Door de vraatzucht van de geiten en ezels hebben jonge planten geen schijn van kans om te groeien en ontstaat er kaalslag/erosie van de bovenste grondlaag. Door deze erosie spoelt vervolgens vruchtbare grond tijdens de regentijd de saliñas (zoutmeren) in.

Bepaalde gedeeltes van het Washington Slagbaai National Park zijn afgezet met omheiningen om de geiten buiten de deur te houden. In deze beschermde zones hebben jonge planten en verschillende grassoorten veel meer kans om zich te ontwikkelen. Deze jonge planten zijn heel belangrijk als voedselbron voor de vogels en reptielen van het park.

Op Bonaire wordt op kleine percelen ook maïs en kafferkoren verbouwd. Rond de oogsttijd liggen er verschillende kaper op de loer. Vogel en reptielen zijn dol op de volgroeide gewassen, maar ook het weer kan een spelbreker zijn. Vaak zie je dan op de akkers dat de boeren de maïskolven in zakken met kleine gaatjes ‘inpakken’ om ze op deze manier te beschermen tegen de bovengenoemde gevaren. Tezamen met de vogelverschrikkers geeft dat een mystiek plaatje van het de Bonairiaanse landschap.

Cactussen

Cactussen zijn zeer ruim vertegenwoordigd op Bonaire. Ze zijn er in verschillende soorten en maten. Dat varieert van metershoge boomcactussen tot kleine bolcactussen. Bolcactussen hebben lange roodzwart gekleurde stekels waarmee je niet graag met je voet door gepierced wordt. De cactussen vervullen een prominente rol in het zo karakteristieke landschap van Bonaire.

De meest voorkomende cactus op Bonaire is de kadushi (Cereus repandus). Deze zuilcactus kan maar liefst achttien meter hoog worden en wordt door de lokale bevolking voor diverse doeleinden ingezet. Enerzijds worden er van de plant culinaire hoogstandjes gefabriceerd in de Bonairiaanse keuken zoals kadushi-soep en kadushi-likeur, anderzijds kunnen er van de kadushi-cactus muziekinstrumenten gemaakt worden.

Een andere zuilcactus die massaal voorkomt op Bonaire is de yatu (Lemaireocereus marginatus). De yatu-cactus wordt veel gebruikt als efficiënte natuurlijke erfafrastering. Een haag van yatu-cactussen wordt op Bonaire een ‘trankéra’ genoemd en vormt een vrijwel onneembare vesting voor niet gewenste indringers en dieren (geiten en ezels).

Cactussoorten van Bonaire (selectie)

Overige plantensoorten

De divi-divi (watapana, waaiboom) is een markante boomsoort. Deze boom groeit met de richting van de passaatwinden mee en krijgt op deze manier haar karakteristieke vorm. Het looizuur dat uit de vruchten kan worden gewonnen speelde vroeger een belangrijke economische rol op Bonaire. Sinds de introductie van de synthetische looimiddelen is deze functie van de divi-divi verloren gegaan.

Een andere plantensoort die veel voorkomt op Bonaire is de aloë vera. Dit is een vetplant waarvan honderden varianten bestaan. Het geleiachtige sap uit de aloëbladeren wordt een geneeskrachtige werking toebedeeld maar er zijn nog veel meer toepassingen. De aloë vera is met de Hollanders vanuit Afrika naar Bonaire gekomen en eeuwenlang verbouwd voor talloze doeleinden. Restanten van deze lucratieve plantages zijn nog te vinden bij de ingang van het Washington Slagbaai National Park.

De agave is ook een plantensoort die een belangrijke economische rol heeft gespeeld op Bonaire. Uit de bladeren van de agave sisalana wordt sisal gewonnen. Sisal is een tropische vezel met tal van toepassingen. Met name in borstels, vloerbedekkingen en dartborden wordt sisal verwerkt. Overigens kan deze vetplant doorgroeien tot hoogtes van twaalf meter en meer!

Overige plantensoorten van Bonaire (selectie)