Ecosystemen

Bonaire kent een aantal unieke maritieme ecosystemen die allemaal beschermd worden door het Bonaire National Marine Park. Dit zijn de kustriffen, zeegrasvelden, strandgebieden, mangroven, lagune gebieden, karstgebieden en de microbiële matten.

Kustriffen

Er zijn mondiaal drie soorten riftypen beschreven: kustriffen, barrièreriffen en atollen. De koraalriffen van Bonaire behoren tot de kustriffen.

De koraalriffen zijn, zoals de naam al doet vermoeden, opgebouwd uit koraal. Koraal is een mutualistische, symbiotische samenwerking tussen duizenden koraaldiertjes (koraalpoliepen) en miljoenen kalkwiertjes (zooxanthellen) die tezamen een kolonie vormen.

De koraaldiertjes zijn maximaal een paar centimeter groot en geven aan de kalkwiertjes het veilige huisje waarin zij kunnen leven. Als tegenprestatie leveren de kalkwiertjes zuurstof en halen ze kalk uit het zeewater dat nodig is voor het exoskelet van de koraaldiertjes.

Hersenkoraal is een voorbeeld van een koraalkolonie. Alleen aan de oppervlakte van deze bolvormige koraalkolonie leven koraaldiertjes en kalkwiertjes. Net onder de oppervlakte bevindt zich dood materiaal. Als het koraaldiertje sterft, blijft er alleen een leeg exoskelet over. Dit exoskelet vormt de bodem voor weer een nieuw koraaldiertje. Op deze manier blijft de koraalkolonie groeien en in het geval van hersenkoraal zal de bol een steeds grotere diameter krijgen. Koraalriffen zijn een verzameling van koraalkolonies.

Wereldwijd zijn er ruim zesduizend verschillende soorten koraal beschreven, waarbij de kalkwiertjes verantwoordelijk zijn voor de honderden verschillende kleuren en tinten die het koraal kan aannemen. De koraaldiertjes zelf zijn kleurloos. Koraaldiertjes voeden zich met plankton. Om zich te voeden, steken ze in de nacht hun tentakels uit hun kalkstenen huisjes en vangen zo de voedzame micro-organismen uit het zeewater.

Zeegrasvelden

Op de bodem van Lac Bay bevinden zich grote uitgestrekte zeegrasbedden. Lac Bay is een acht km2 grote ondiepe lagune aan de zuidoostkant van Bonaire waar de wind constant aanlandig is. De azuurblauw gekleurde binnenbaai wordt aan de noordelijke kant omzoomd door een uniek mangrovebos en aan de oostkant afgesloten door een koraaldam.

Het zeegras van Lac Bay is enerzijds een belangrijke voedselbron voor verschillende diersoorten zoals zeeschildpadden, karko’s, vogels, vissen en zeepaardjes. Anderzijds is het zeegras een belangrijk filtersysteem voor het water van de lagune.

Bovendien vormt zeegras een directe leefomgeving en schuilplaats voor kleine visjes, krabbetjes en kreeftjes. Zeegras is derhalve een belangrijke graadmeter voor de gezondheidstoestand van Lac Bay en daarmee dus ook van Bonaire.

Op het open water gebied van Lac bay wordt veel door mensen gerecreëerd. Er wordt volop gezwommen, gekanood en gewindsurft. Hierdoor bestaat er een kans dat mensen onbedoeld het kwetsbare zeegras kapot trappen. Om dit te voorkomen zijn de gebieden waar het zeegras groeit, afgezet met boeien en lijnen om de kwetsbare waterplanten zoveel mogelijk te beschermen. Daarnaast zijn er verschillende verbodsborden voor mensen in Lac Bay geplaatst in de buurt van de zeegrasvelden.

De zeeschildpadden die in Lac Bay leven zijn van groot belang voor de zeegrasvelden. Zeegras moet namelijk kort gehouden worden wil het gezond blijven. Dus hier ontstaat een wederzijds belang: zonder zeeschildpadden geen gezond zeegras en zonder gezond zeegras geen zeeschildpadden in Lac Bay.

Strandgebieden

Bonaire heeft verschillende zandstranden. Klein Bonaire, het betoverende rifeilandje voor de kust van Kralendijk, kent hagelwitte zandstranden. De stranden van Klein Bonaire zijn de plaatsen waar de zeeschildpadden hun eieren leggen. Met een beetje geluk kun je zelfs getuige zijn van het uitkomen van de jonge reptielen die vervolgens hun weg zoeken over het strand naar de veilige Caribische Zee.

Sorobon Beach is een zandstrand in het zuidoosten van Bonaire dat ligt aan Lac Bay. Lac Bay is een betoverende lagune die voor een deel omzoomd wordt door een mangrovebos. De meeste stranden van Bonaire zijn echter doorgaans bezaaid met fraai gevormde kiezelsteentjes en prachtig versteend koraal. Dit zijn vaak ook waardevolle biotopen waar talloze plantensoorten en diersoorten zich ophouden.

Mangroven

Het noordelijk deel van Lac Bay bestaat uit een prachtige mangrovevegetatie. Het mangrovebos van Lac Bay is uniek in de Caribische regio en bestaat al ruim 850 jaar. Op deze plaats van Bonaire wordt aan alle voorwaarden voldaan die nodig zijn voor de ontwikkeling van dit type bomen en struiken.

Brak water en getijdenwerking zijn de twee essentiële voorwaarden voor het ontstaan van mangrovebossen (bossen die bestaan uit bomen die in zout water kunnen leven). Deze zijn aan te treffen in rivierdelta’s en langs de kust van tropische en subtropische gebieden. Door de getijdenwerking worden de mangrovebossen regelmatig overspoeld met zoutwater waardoor de grond zout is. Verder is het van belang dat er geen sterke stromingen staan in gebieden van mangrove.

In de mangrovebossen komt een grote diversiteit van plantensoorten voor. Mangrove variëren in grootte van kleine struiken tot veertig meter hoge bomen. De echte mangrovebomen behoren tot zestien families, twintig geslachten met in totaal vierenvijftig soorten.

In het mangrovebos bij Lac Bay komen twee soorten mangrovebomen voor: rode mangroveboom (Rhizophora mangle) en zwarte mangrove (Avicennia germinans).

Bijzonder aan mangrovebomen is dat zij beschikken over ademwortels (pneumatoforen) die boven het water uitsteken waardoor de planten toch over zuurstof kunnen beschikken. Verder lijkt het net alsof mangrovebomen op stelten staan. Door hun uitgebreide wortelstelsel voorkomen mangrovebomen erosie en stormschade aan de kust.

Mangrovebossen vormen de kraamkamers van de oceanen en vervullen hiermee een enorm belangrijke functie in de maritieme fauna. De volwassen koraalvissen leggen hier hun eitjes en laten hier de babyvisjes uitkomen. Als de visjes groot genoeg zijn trekken ze naar het koraalrif.

De mangrovebossen zijn enorm voedselrijk en door het ondiepe water en het labyrint van de mangroveboomwortels vormen ze een ideale schuilplaats voor kleine visjes tegen roofvissen. Daarnaast vormen de mangrovebossen belangrijke plaatsen voor vogels om te broeden en te foerageren. Het mangrovebos vertegenwoordigd hierdoor een enorm hoge ecologische waarde.

In totaal zijn er op Bonaire vijf ‘Ramsar Wetlands’ aangewezen: het mangrovebos, Klein Bonaire, het Gotomeer, de salinas in het Washington Slagbaai National Park en het flamingoreservaat in het Pekelmeer. Op deze manier worden deze kwetsbare watergebieden beschermd.

Lagune gebieden

Het belangrijkste lagune gebied van Bonaire is Lac Bay. Lac Bay is een acht km2 grote ondiepe lagune aan de zuidoostkant van Bonaire waar de wind constant aanlandig is. De azuurblauw gekleurde binnenbaai wordt aan de noordelijke kant omzoomd door een uniek mangrovebos en aan de oostkant afgesloten door een koraaldam.

Het lagune gebied van Lac Bay bestaat uit drie verschillende unieke biotopen: een openwater gebied, koraaldam en een mangrovebos. 

Karstgebieden

Karstgebieden zijn gebieden met veel grotsystemen. Bonaire bestaat grofweg uit twee gesteentes: het vulkanische gesteente en het kalksteenkoraal. Het kalksteenkoraal is een relatief zacht gesteente waarin de laatste duizenden jaren door water en wind honderden ruimtes, gaten, kieren en grotten zijn ontstaan.

Bonaire telt ruim tweeduizend grotten. Hier kun je kennis maken met formaties van stalagmieten en stalactieten, verborgen kamers, vleermuizen (onschuldige) en rotstekeningen van de indianen (in tien grotten). De meeste grotten zijn droog maar er zijn ook grotten die gedeeltelijk onder kristalhelder zoet water staan.

De grotten zijn van zeer groot ecologisch belang. Vleermuizen spelen een cruciale rol bij de bestuiving van de vele plantensoorten. Voor deze vleermuizen zijn de grotten van essentieel belang om onder andere een deel van de nacht door te brengen en zich voort te planten. Je zou kunnen zeggen: zonder grotten geen vleermuizen en zonder vleermuizen geen flora en fauna op Bonaire.

Microbiële matten

Microbiële matten bevinden zich onder andere in de eerste centimeters van de bodem van de oceaan en zijn opgebouwd uit bacteriën en eencellige algen. Deze microbiële matten spelen een enorm belangrijke rol in het ecosysteem van de oceanen. Zij vormen onder andere een belangrijke voedselbron voor talrijke vissen, schaaldieren, schelpdieren, wormen, etc.