Datum: 05-12-2011
Door:
Richard
Reageer op deze column
Column
Unieke papegaaien op Bonaire!
Papegaaien zijn al duizenden jaren lang enorm populair bij mensen. Al tijdens de Griekse oudheid werden de pratende vogels in kooitjes gepropt om er vervolgens mee te kunnen pochen en pronken.
Ook toen 500 jaar geleden de Europese grootmachten over de oceanen uitzwierven op zoek naar goud, land en specerijen waren papegaaien graag geziene gasten aan boord van de zeilschepen. Op deze manier zijn papegaaien op veel verschillende plaatsen in de wereld geïntroduceerd.
Uit die tijd doemt ook het stereotypische beeld op van piraten met houten benen en kwekkende papegaaien op hun schouders. Films als ‘Pirates of the Caribbean’ bouwen deze mythevorming rondom de rol van papegaaien vrolijk verder uit.
Tegenwoordig hebben piraten - die onder andere de Somalische kust onveilig maken - geen papegaai maar een ‘state of the art’ raketwerper op hun schouders geparkeerd, waarmee ze de langsvarende koopvaardijschepen de stuipen op het lijf jagen.
Papegaaien vervullen de rol van gezelschapsdieren bij mensen. De meest tot de verbeelding sprekende eigenschap van de vogels is uiteraard de capaciteit die ze hebben om te kunnen praten. Een deel van de bevolking vindt dat prachtig. Mensen hebben sterk de neiging om dieren te ‘vermenselijken’. En ja, als een papegaai gaat terugpraten worden ze aangemoedigd in die missie.
Papegaaien zijn bijzonder slimme dieren. Het leervermogen van de babbelgrage vogels is vergelijkbaar met dat van een kind van vijf jaar oud. Sommige papegaaien hebben de capaciteit om meer dan duizend woordjes te leren. Ze passen qua intelligentie prima in het rijtje van dolfijnen en mensapen, twee andere diersoorten die bovengemiddeld intelligent zijn binnen het dierenrijk.
Wereldwijd komen er 349 soorten papegaaien voor waarbij de grijze roodstaarten, ara’s en amazonepapegaaien het meest bekend zijn bij het grote publiek. Ara’s zijn met een vleugelspanwijdte van 1.2 meter en een gewicht van anderhalve kilo de grootste papegaaiensoort ter wereld.
De amazonepapegaai dankt zijn naam aan het leefgebied waarin de vogel zich ophoudt; de Amazone delta in Zuid-Amerika. Maar de verspreiding van de vogels reikt veel verder. De dertig verschillende soorten amazonepapegaaien die beschreven zijn, komen ook voor in de rest van Zuid-Amerika, het noorden van Mexico en in delen van de Caribische archipel.
Ook op Bonaire fladderen amazonepapegaaien rond, hele unieke zelfs. De geelvleugelamazonepapegaai (Amazona barbadensis rothchildi) komt naast Bonaire alleen nog maar voor in het noorden van Venezuela en op de Venezuelaanse eilanden Isla Margarita en Blanquilla.
De geelvleugelamazonepapegaai is een groene vogel waarbij grote delen van zijn kop geel gekleurd zijn. De vogel wordt op Bonaire ‘lora’ genoemd, het Papiamentse woord voor papegaai. De kleurencombinatie groen met gele kop komt alleen maar op Bonaire voor en daarmee heeft het Benedenwindse Eiland een unieke papegaaiensoort binnen haar grenzen.
De Caribische parkiet of prikichi is een vogelsoort die sterk op de lora lijkt. De lora is echter groter en minder luidruchtig. Zowel de prikichi als de lora zijn groen gekleurd met een gele kop waarbij het geel van de kop van de lora verder doorloopt naar de schouders. Bovendien heeft de prikichi een langere staart.
Direct na zonsopgang zwermen de lora’s in paartjes of groepen uit, om op zoek te gaan naar een fruitig ontbijt. Evenals roofvogels hebben papegaaien een gekromde scherpe snavel. De roofvogels zetten die snavel in om dood en verderf te zaaien onder muizen en andere prooidieren. Papegaaien zijn echter planteneters en gebruiken hun vogelbek om vruchten en zaden in tweeën te hakken.
Lora’s eten zowel fruit en zaden van inheemse als van gecultiveerde planten, zoals vruchten van de kadushi, shimaruku, palu di Bonaeiru en de divi-divi. Mango’s en papaya’s staan ook hoog op de menukaart van de papegaaien en daarom zijn de vogels niet zo welkom in de tuinen van particulieren.
Iedereen die graag lora’s wil spotten kan het beste naar Washington Slagbaai National Park gaan. Daar is de kans het grootst dat je de papegaaien in hun natuurlijke habitat zult aantreffen. Maar ook elders op het eiland kun je altijd blij verrast worden door hun aanwezigheid.
Tussen de maanden februari en september maken de lora’s hun nesten in geschikte bomen, rotskliffen of cactussen. De vrouwtjes leggen gemiddeld drie eieren, die na 28 dagen broeden uitkomen. Het broedende vrouwtje is overigens volledig afhankelijk van het mannetje voor de aanvoer van voedsel.
De kuikens zijn na het uitkomen van de eieren hulpeloos, maar na twee maanden lijken ze al op volwassen vogels. Op het moment dat de jonge vogels uit het nest zijn gevlogen, blijven ze toch nog een paar maanden in de buurt van hun ouders omdat ze nog steeds van hen afhankelijk zijn. Lora’s kunnen in het wild uiteindelijk meer dan een halve eeuw oud worden.
Helaas liggen er veel gevaren op de loer voor de lora’s op Bonaire. Tijdens periodes van langdurige droogte ontstaat er een grote voedselschaarste in hun natuurlijke habitat en dreigt de hongerdood, maar ook langdurige regenval is ongunstig voor de papegaaien.
Daarnaast huppelen er op Bonaire duizenden wilde geiten en ezels rond. Met name de geiten zijn bepaald niet kieskeurig als het om voedsel gaat en vreten dus alles op wat voor hun snufferds komt. Op deze manier vormen ze een grote voedselconcurrent voor de lora’s.
Ook tijdens het broedseizoen zijn de vogels niet veilig. De eieren oefenen namelijk grote aantrekkingskracht uit op verwilderde katten en ratten. Deze dieren weten op een behendige en slinkse manier de nesten te bereiken die hoog in bomen, cactussen en rotsformaties verstopt zitten.
Maar zoals zo vaak vormt de mens het grootste gevaar voor lora’s. Op het moment dat de lora in zijn eigen habitat geen voedsel meer kan vinden, verlegt hij zijn werkterrein en fladdert hij brutaal de twee woonkernen van Bonaire binnen. Op dat moment kan er bij mensen irritatie ontstaan jegens de kleurrijke vogeltjes.
De meeste Bonairianen vinden het namelijk niet prettig dat hun fruitbomen worden leeggeroofd door de groene kromsnavels. Vroeger trokken de lora’s ook vrolijk de plantages binnen en vergrepen ze zich aan mango's, papaya's en andere vruchten die daar verbouwd werden. Hierdoor werden de dieren destijds verafschuwd door de plantage-eigenaren.
Al sinds 1952 worden de papegaaien beschermd en is het op Bonaire illegaal om de lora’s en hun eieren te roven, doden, verkopen of te houden als huisdier op Bonaire. Bovendien is het Benedenwindse Eiland een bijzondere gemeente van Nederland en daarom is de Nederlandse overheid uiteindelijk verantwoordelijk voor de bescherming van bedreigde soorten.
Maar lora’s zijn altijd al populaire huisdieren op Bonaire geweest en dat legt een grote druk op de populatie. Anno 2011 zijn er dan ook meer lora’s in gevangenschap dan dat er in het wild voorkomen op Bonaire. Bovendien is de illegale handel in papegaaienkuikens een groot mondiaal probleem, waarbij ook Bonaire niet buiten schot blijft. Op het Caribische eiland wordt één op de drie papegaaienkuikens illegaal geroofd.
Gelukkig zijn er op Bonaire veel mensen die zich het lot van de lora’s aantrekken. Zij hebben zich verenigd in twee stichtingen; Salba Nos Lora (redt onze papegaai) en Echo (protecting parrots on Bonaire).
De beide stichtingen proberen zoveel mogelijk te doen om de papegaaien en hun leefgebieden te beschermen. Zo wordt er jaarlijks een telling gehouden op Bonaire om het aantal lora’s zo nauwkeurig te kunnen inventariseren. De loratelling van 2011 leverde 450 stuks op.
Op Bonaire zijn de laatste jaren veel bewustwordingscampagnes gevoerd over de kwetsbaarheid van de lora’s. Ook zijn alle ‘huisdier’ lora’s geringd, waardoor het nu mogelijk is om het onderscheid te maken tussen deze papegaaien en de illegaal gevangen exemplaren. Iedereen die wordt aangehouden met een illegale vogel, kan een forse boete tegemoet zien en moet bovendien zijn gevederde vriend inleveren.
In juli van dit jaar werd een illegale handelaar opgepakt en werden er in totaal veertien lora’s in beslag genomen. De jonge vogels werden onder erbarmelijke omstandigheden aangetroffen na een anonieme tip. Vermoedelijk waren de papegaaien bestemd voor een dierenhandelaar op Curaçao.
Zoals gezegd maken de papegaaien als ze honger hebben geen onderscheid tussen wilde fruitbomen en fruitbomen die door mensen zijn geplant. Er worden tegenwoordig dan ook honderden inheemse vruchtdragende bomen - zoals de kalebas, oliba, watakeli en wayaka -aangeplant op de vliegroutes van de lora’s. Dit moet ervoor zorgen dat de vogels van de fruitbomen die voor menselijke consumptie bestemd zijn afblijven.
Het veldwerk tijdens het broedseizoen van de papegaaibeschermers op Bonaire is overigens bijzonder spectaculair. Hoog in de grillige bergen van het Washington Slagbaai National Park zitten de nesten verstopt van de kromsnavels. Je moet bijna een ervaren sportklimmer zijn om naar de nesten te kunnen abseilen. Op deze manier hoopt men in kaart te brengen waar zich de nesten van de kuikens precies bevinden. Er worden dan ook verschillende data verzameld zoals het gewicht en de grootte van de pas uitgekomen kuikens.
Uiteindelijk moeten de lora’s en hun leefgebieden beter wettelijk beschermd worden. Daarvoor moeten de dieren uitgebreid gemonitord en bestudeerd worden. Bovendien kan de lora ook prima fungeren als ‘flagshipsoort’ voor de bescherming van veel plant- en diersoorten op het eiland.
Bonaire is met de Caribische flamingo en de geelvleugelamazonepapegaai gezegend met twee unieke vogelsoorten in de Caribische archipel en dat moet vooral zo blijven voor toekomstige generaties.