Door: Richard

Column: GPS-zeeschildpadden op Bonaire!

Zeeschildpadden dobberen al meer dan 150 miljoen jaar in de wereldzeeën en oceanen rond. Daarmee zijn het echte prehistorische dieren. Zelfs toen de dino’s nog over de aardbol huppelden, bestonden de zeeschildpadden al.

De gepantserde (zee)reptielen verblijven hun hele leven permanent in het water. Alleen de dames zeeschildpadden verlaten een keer per twee jaar de veilige oceaan om hun eitjes te deponeren in hun zelf uitgegraven kuilen op de zandstranden van de wereld. Sinds 100 miljoen jaar kunnen de zwangere zeeschildpadden ook hun eieren kwijt langs de kust van Bonaire. Het duikeiland werd namelijk 100 miljoen jaar geleden met veel oergeweld boven het water uitgetild.

Schildpaddensoep

Miljoenen jaren konden zeeschildpadden een zorgeloos bestaan leiden, maar die tijden zijn al lang voorbij. De mensheid is de aardbol op een wrede manier naar zijn hand aan het zetten, waardoor ook zeeschildpadden op hun hoede moeten zijn. Ongebreidelde kustontwikkeling, rücksichtsloze stroperij en massale vervuiling van het zeewater zijn onder andere thema’s waar zeeschildpadden slapeloze nachten van hebben.

Ondanks het feit dat zeeschildpadden een internationaal beschermde status genieten, verdwijnen er toch jaarlijks miljoenen zeeschildpadden in de soeppan. Soep die getrokken is van zeeschildpadden wordt door de Chinezen en Indonesiërs gezien als een ware delicatesse.

Ook andere volkeren willen nog wel eens aan geroosterd zeeschildpaddenvlees knagen. Zo worden er veel zeeschildpadden gevangen in de vastenperiode die aan het Paasfeest voorafgaat. Het is dan streng verboden om vlees te eten maar wel vis. Veel gelovigen zoeken dan hun toevlucht tot zeeschildpadden omdat die ook in het water leven.

Natuurbeschermers hebben ooit de Paus een brief gestuurd om te melden dat zeeschildpadden geen alternatief vormen voor vlees, omdat het reptielen zijn en geen vissen. De Roomse kerkvorst zweeg in alle talen.

Verder vormt de zogenaamde 'beugvisserij' een groot gevaar voor de zeeschildpadden. Beugvissers leggen kilometerslange lijnen met haken in het water, waarbij een lijn duizenden haken kan bevatten. Het is een statische manier van vissen waarbij niet alleen argeloze visjes in het vistuig happen, maar ook honderdduizenden langspeddelende zeeschildpadden.

De longen van zeeschildpadden moeten zo nu en dan met zuurstof getankt worden. Met andere woorden, zit het onfortuinlijke dier eenmaal vast aan een haak, dan wacht doorgaans een gruwelijke verdrinkingsdood. Uiteindelijk valt ongeveer 30 procent van de zeeschildpadden, bewust of onbewust, in de handen van (kwaadwillende) mensen.

Aardmagnetisch veld

Ondanks het feit dat zeeschildpadden al lang op de aarde rondzwemmen is er nog bitter weinig bekend van hun leefgewoontes en natuurlijke gedragingen. Een absolute voorwaarde voor bescherming van zeeschildpadden is dat er veel kennis aanwezig moet zijn over de dieren. Zo zijn de grote migratiereizen van zeeschildpadden nog steeds gehuld in nevelen.

Sommige zeeschildpadsoorten foerageren en broeden namelijk niet in hetzelfde gebied, vaak liggen daar duizenden kilometers oceaanwater tussen. Zeeschildpaddenwijfjes droppen hun eitjes op de zandstranden van Bonaire, maar eten vervolgens hun buikjes rond in onder andere de kustwateren van Nicaragua, Honduras, Colombia en Puerto Rico. Dit zijn gebieden die zo’n 2.000 kilometer verderop liggen.

Zeeschildpadden maken er bovendien de gewoonte van eieren te leggen op het strand waar ze zelf ooit zijn geboren. Op de aardbol zijn honderdduizenden kilometers zandstrand, maar de zwangere zeeschildpadden weten op de meter nauwkeurig het plekje terug te vinden waar ze zelf dertig jaar geleden uit het ei zijn gekropen! Dit fenomeen wordt beschouwd als een van de grote en nauwelijks te bevatten wonderen van de natuur.

Hoe is dit mogelijk? Zijn zeeschildpadden soms geëquipeerd met de nieuwste navigatiesystemen van TomTom of Garmin? Nee, het antwoord op de vraag ligt in het feit dat over onze planeet een sluier ligt van een groot magnetisch veld, het zogenaamde aardmagnetische veld.

Het aardmagnetische veld wordt alleen maar zichtbaar en bruikbaar als er ijzer in de buurt is. Op de een of andere manier moet het lichaam van zeeschildpadden dus geïncorporeerd zijn met een bepaalde hoeveelheid van dit doorgaans wijdverspreide onedele metaal.

Dat is ook het geval. Zeeschildpadden dragen geen halskettinkje met een ijzeren hangertje, maar de evolutie of schepper heeft er wel voor gezorgd dat het brein van zeeschildpadden kleine hoeveelheden zogenaamde ferromagnetische mineralen bevat. Dankzij deze ferromagnetische mineralen kunnen zeeschildpadden uiterst nauwkeurig navigeren binnen het aardmagnetische veld.

Er is heel veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar dit mechanisme. Zo lieten zeebiologen tijdens experimenten zeeschildpadden zwemmen in een bassin met een elektromagnetische spoel erom gebonden waarin ze een kunstmatig magnetisch veld konden variëren, hierdoor konden ze onder andere de zwemrichtingen van de dieren beïnvloeden.

Satelliet

Er wordt op allerlei manieren onderzoek gedaan naar zeeschildpadden door wetenschappers en natuurbeschermers. Nadat ze gevangen zijn worden ze gewogen, opgemeten, gecontroleerd op parasieten, gecheckt op ziektes, getagd, bloed afgetapt en gedocumenteerd. Levenloze zeeschildpadden worden bovendien ontleed voor onderzoek naar de doodsoorzaak.

Tegenwoordig worden er ook satellieten ingezet om de geheimen van de zeeschildpadden te ontrafelen. Via het satellietplaatsbepalingssysteem oftewel GPS-systeem zijn zeeschildpadden tot op de meter nauwkeurig te volgen.

Om een zeeschildpad via GPS te monitoren moet er eerst een satellietzender op het pantser van het dier geschroefd worden. Dit is doorgaans kleine doosje elektronica met daarop een wapperende antennespriet van 10 centimeter lang. De prijs van GPS is hoog. Ruim 4.000 euro mag bij de fabrikant op tafel gelegd worden om de moderne transmitter mee naar huis te mogen nemen om hem vervolgens op het dier te plaatsen.

De levensverwachting van de satellietzender is gemiddeld 4 tot 5 maanden, maar hangt van veel factoren af. Na die tijd is de batterij leeg en weigert hij verder nog signalen door te geven. Zo’n transmitter op een zeeschildpad ziet er natuurlijk een beetje gekunsteld uit, maar volgens experts hebben de dieren er geen last van.

Wellicht kunnen de zeeschildpadden in de toekomst gechipt worden met een zender met de grootte van een rijstkorrel, waardoor er onbetwistbaar geen afbreuk wordt gedaan aan het zwemcomfort van de gezenderde zeeschildpad.

GPS is een mooi systeem. Via GPS is namelijk achter laptops precies een gezenderde zeeschildpad te volgen. Waar zwemt hij naar toe? Wat is zijn zwemroute? Hoe hard zwemt hij? Hoe lang blijft hij onder water? De antwoorden op deze waardevolle vragen worden allemaal keurig uitgebraakt via deze moderne techniek.

Telkens als de zeeschildpad naar boven zwemt om naar adem te happen maakt de zender even contact met de satelliet en wordt er een signaal naar de computer gestuurd en is de exacte plaats van het dier te bepalen. Op het computerscherm is dan een stipje zichtbaar.

Soms beweegt het stipje net iets te snel op het scherm, sneller dan dat een zeeschildpad logischerwijs kan zwemmen. Vaak gaat het stipje dan direct vanuit de zee naar het land en blijft ook op het land. Op zo’n moment is waarschijnlijk de zeeschildpad illegaal door vissers gevangen en aan boord van een bootje getakeld en vervolgens als de bliksem aan wal gebracht. Meestal betekent dit het einde van het dier. Er zijn helaas foto’s van toeristen bekend waarop te zien valt dat zeeschildpadden, met de satellietzender nog op hun schild, gebarbecued worden.

Maar ook onder andere omstandigheden 'verdwijnt' het stipje voor langere tijd van het scherm. Een groot deel van de Caribische Zee valt binnen de zogenaamde 'hurricane belt'. Tijdens het orkaanseizoen is de oceaan bij tijd en wijle zeer vijandig en wordt er veel schade aangericht.

Ieder jaar vallen zowel aan de kant van de mensen als aan de zijde van de natuur veel slachtoffers. Zo worden hele koraalriffen voor eeuwigheid aan gort gebeukt en delven veel vogels het onderspit als tropische cyclonen met windsnelheden van meer dan 100 kilometer per uur gaan strooien.

Ook bij zeeschildpadden is het dan vrouwen en kinderen eerst en duiken zij naar de dieper gelegen delen van de waterkolom. De lederschildpad bijvoorbeeld kan tot een diepte van 1250 meter afdalen. Op dit soort dieptes schakel je uiteraard iedere vorm van weersbeïnvloeding uit.

Zeeschildpadden zijn dus in staat om voor langere tijd hun 'adem in te houden' waardoor ze zich voor langere tijd niet aan het wateroppervlakte hoeven te melden. Hierdoor zijn ze dan tijdelijk niet meer te volgen via het GPS-systeem. 

The Great Migration Game
De Sea Turtle Conservation Bonaire (STCB) is de organisatie op Bonaire die zich het lot van de zeeschildpadden aantrekt. De STCB probeert de zeeschildpaddenpopulatie op het Benedenwindse Eiland te beschermen en in kaart te brengen. Ieder jaar worden er op Bonaire honderdvijftig zeeschildpadden gevangen voor onderzoek. De STCB zet voor haar werk ook het GPS-systeem in.

Een belangrijk onderdeel van de bescherming van zeeschildpadden door de STCB is het zorgen voor 'awareness' onder de bevolking, met name onder de Bonairiaanse jeugd. Op de burelen van de STCB is daarom ooit een ludieke actie bedacht.

Nadat de zeeschildpadden hun eitjes op de stranden van Bonaire gedropt hebben, maakt een deel van hen zich op voor een lange reis naar de forageergebieden, die duizenden kilometers verderop liggen. Sommige van deze dieren worden door de STBC voorzien van een satellietzender om tijdens deze enorme migratiereizen zoveel mogelijk data te verzamelen.

Onbewust worden de zeeschildpadden dan ook de hoofdrolspelers van 'The Great Migration Game'. Dit is een spel waarbij voorspeld moet worden waar de zeeschildpadden uiteindelijk zullen gaan 'finishen'.

Leerlingen van de middelbare scholen op Bonaire mogen meedoen aan deze competitie. Zij moeten dus prognotiseren wat het eindpunt van de reis van de dieren zal zijn. Tientallen Bonairiaanse leerlingen duiken wekenlang achter hun laptops, tablets en smartphones om te kijken waar de zeeschildpadden zich op de oceaan bevinden en of ze al in de richting komen van de plaats die zij voorspeld hebben.

De laatste winnaar van The Great Migration Game voorspelde op een afstand van minder dan 35 kilometer de plaats waar de zeeschildpad uiteindelijk voor langere tijd zou gaan verblijven, een bijzonder knappe prestatie. Het opzetten van The Great Migration Game door de STBC is een slimme zet. Door de jeugd van Bonaire nu al te betrekken bij het zeeschildpaddenvraagstuk zal de toekomst van deze prachtige zeedieren er wellicht wat rooskleuriger uitzien. 
Ga direct naar:
Archief columns

 

Last minutes & aanbiedingen
Aanbieding en Lastminute naar Bonaire

Direct naar het overzicht!