Kogelvis


Door: Richard


Column: Giftige kogelvissen op Bonaire!

Zelden doen dieren hun naam in zowel letterlijke als figuurlijke zin meer eer aan dan in het geval van kogelvissen. Als je de visjes namelijk in het nauw drijft, zuigen ze zich helemaal vol met oceaanwater tot dat ze de vorm krijgen van een kanonskogel. Zo eentje die ten tijde van de VOC werd afgevuurd vanuit een geschut. Daarnaast kunnen kogelvissen na consumptie voor mensen even dodelijk zijn als het incasseren van een kogel uit een modern vuurwapen. Over die laatste eigenschap later meer.

De kogelvissenfamilie kent tientallen verschillende leden die vrijwel in alle oceanen en wereldzeeën resideren. Sommige 'kogels' – zoals ze liefkozend door aquariumliefhebbers worden genoemd – hebben ook hun tenten opgeslagen in het Bonairiaanse rif.

Als je op het duikeiland het water inplonst kan de Valentini kogelvis of de zadelvlek spitskopkogelvis op je pad komen. Het is een klein kogelvisje met een opvallend spits snuitje. Een snuitje die uiterst geschikt lijkt om nectar uit de kroonbuis van een bloem te lepelen. Echter van bloemvocht wordt de Valentini kogelvis niet gelukkig, hij eet liever zijn buikje rond met koraalpoliepen, garnalen, slakken en kril.

Kogelvis op Bonaire

De Valentine kogelvis zelf staat overigens niet vaak op de menukaart bij onderwaterrovers. De ingewanden van het diertje zijn namelijk giftig, extreem giftig zelfs. Het uiterst toxische tetrodotoxine wordt niet door het beestje zelf gemaakt, maar wordt geproduceerd door bacteriën die zich in de lever, darmen en ovaria van de kogelvis ophopen.

Als je zo onaantastbaar bent op het rif heb je wel veel vrienden. Metgezellen die graag onder jouw paraplu van veiligheid mee willen liften. De zwartzadelvuilvis is een mooi voorbeeld van dit oppertunisme met als doel lijfsbehoud. De zwartzadelvuilvis lijkt als twee druppels water op Valentini kogelvis en blijft hierdoor uit de klauwen van predatoren.

Naast het gif zet de kogelvis een tweede wapen in om zijn belagers af te schrikken. De visjes kunnen namelijk dermate veel oceaanwater opslurpen dat ze drie keer zo groot worden. Ze veranderen dan in de eerder genoemde kanonskogel. Overigens kunnen kogelvissen dit trucje niet al te vaak uit de kast trekken. Het genereert namelijk zoveel stresshormonen dat de dood op de loer ligt.

Kogelvissen worden overigens hardnekkig verward met egelvissen. Ze lijken op elkaar, maar er zijn ook verschillen. Het wapenarsenaal van egelvissen is bijvoorbeeld anders. Egelvissen bezitten evenals (land)egels vlijmscherpe (giftige)stekels op hun lichaam. Op deze manier vormen ze een nauwelijk te nemen bastion voor predatoren. Het huidje van kogelvissen daarentegen is spiegelglad.

Onderwaterkonijnen

Kogelvissen zijn populaire aquariumvissen. Vaak worden ze gekocht om een slakkenplaag in de viskom op te lossen want daar zijn ze dol op. Er zijn ook mensen die een kogelvis kopen omdat ze plezier beleven aan het feit dat kogelvissen zich zogezegd tot grote proporties kunnen opblazen en lokken dit gedrag dan ook uit door de vis te treiteren. Uitendelijk zullen de dieren hieraan sterven.

Als je overweegt om een kogelvis te kopen is wel belangrijk dat je de juiste soort in het aquarium loslaat. Sommige kogelvissoorten zijn heel vredelievend en willen direct met de overige viskombewoners vriendjes worden. Andere soorten daarentegen zijn bijzonder agressief en gaan direct uit op rooftocht. Zij zullen niet eerder rusten voordat ze de rest van de vissengemeenschap in het aquarium vakkundig geliquideerd hebben.

Kogelvissen worden de konijnen van de oceaan genoemd. Dit komt omdat ze een soort onderwater(knaag)dieren zijn. Evenals hun vakbroeders aan wal dient er constant geknaagd te worden. In het geval van kogelvissen aan het pantser van weekdieren en slakken. De twee voortanden van de kogelvis groeien namelijk het hele leven door en moeten dus doorlopend afgesleten worden.

Doen ze dit niet, dan worden de tanden bijzonder ambitieus en gaan ze groeien als kool en wordt het uiteindelijk anatomisch onmogelijk dat het diertje nog voedsel tot zich kan nemen. Als vissenkomeigenaar ben je er dus verantwoordelijk voor dat er voldoende knaagvoer in het aquarium voorradig is.

Soms loopt het uit de hand en slaan de twee voortanden van het kogelvisje op hol en mag je, met je beestje onder je arm, een (vissen)dierendokter consulteren. Nadat de geneesheer een druppeltje verdovingsmiddel in het water heeft gekieperd, neemt hij het visje zorgvuldig 'in de hand' en roept hij met een kniptangetje, de twee ivoren wachters vakkundig tot de orde.

100 liter water

Zoals eerder gezegd zijn kogelvissen extreem giftige vissen waaraan andere zeebewoners zich niet snel zullen vergrijpen. Ook mensen kunnen zich beter niet wagen aan kogelvissen. Een kogelvis heeft voldoende gif aan boord om 30 mensen direct de dood in te jagen. Japanners denken daar overigens heel anders over. Fugu is een Japans gerecht gemaakt van kogelvis en staat al meer dan 2000 jaar op de spijzenkaarten in Japan.

In het land van de reizende zon is de zogenaamde kogelvis-wet van kracht. Deze wet schrijft onder andere voor dat Japanse chefs een zware training van drie jaar moeten ondergaan om op de juiste manier een kogelvis te kunnen fileren. Na die periode wordt een examen afgelegd. Zeventig procent van de kandidaten zakt voor deze beproeving.

Het slachten van een kogelvis kost meer dan een uur. Heel veel arbeid voor slechts een enkel visje, Fugu kost dan ook snel meer dan 200 euro. Zogezegd zit het gif in de ingewanden van het dier. Tijdens de slacht mag er dus geen besmetting plaatsvinden tussen de ingewanden en het vissenvlees. Het onfortuinlijke dier wordt bij leven geslacht onder stromend water. Geen prettig gezicht.

In totaal wordt er meer dan 100 liter water verbruikt bij het demonteren van het visje. Dit om ervoor te zorgen dat ieder gif-molecuultje, dat tijdens de slacht onverhoopt op de visfilet terecht, komt weggespoeld wordt. Bovendien zijn er speciale messen en andere keukengereedschappen ontwikkeld voor het fileren van kogelvissen. De kok heeft twee belangrijke taken. Enerzijds moet hij ervoor zorgdragen dat vis die hij aflevert vrij is van gif en anderszijds moet hij de giftige delen op de juiste manier afvoeren.

Vroeger ging dat vaak fout. De giftige delen werden gewoon bij het overige keukenafval gesmeten en aan het einde van de werkdag aan de straat gezet om opgehaald te worden door de vuilnisdienst. Helaas snuffelen ook in Japan zwervers in de afvalbakken van restaurants om een gratis maal te scoren. Door het eten van de 'leftovers' van kogelvissen vonden in het verleden honderden Japanse daklozen een snelle dood.

Tegenwoordig kan dat niet meer. De giftige delen waaronder de lever, nieren, ovaria, huid en bloed worden in een kleine container verzameld en met een slot afgegrendeld. Deze containers worden door een speciaal bedrijf opgehaald en uiteindelijk verbrand.

Russische roulette

In de westerse keuken heeft Fugu een mythische status. Japan is echter het enige land in de wereld waar kogelvissen op de menukaart van de restaurants mogen verschijnen. De kogelvisfilet wordt doorgaans flinterdun gesneden en als een soort bloem op een grote schaal gelegd. Soms verdwijnt een kogelvisje in een pannetje en wordt er een smakelijk soepje van getrokken.

Het eten van kogelvis mag je letterlijk een zenuwslopende onderneming noemen. Als je namelijk de verkeerde delen opeet worden de zenuwen gesloopt. Doordat het tetrodotoxine de natriumkanaaltjes van de spier- en zenuwcellen opblaast wacht het slachtoffer doorgaans een gruwelijke dood.

Het gaat nog vaak fout in Japan. Het zijn niet alleen de amateurkoks die de hele regelgeving aan hun laars lappen en thuis illegaal een kogelvisje uit elkaar slopen met alle fatale gevolgen van dien, maar ook de absolute elite van de Japanse koksbrigade gaat soms vreselijk de mist in. Zo zaten in 2011 enkele uiterst succesvolle Japanse ondernemers, als bezegeling van een zakelijke deal, in een chique twee Michelinsterren restaurant in Tokio aan kogelvisjes te knagen. Bij een van de tafelgenoten ging het mis. Na het eerste hapje uit het visje lag hij al spastisch kronkelend over de vloer van het peperdure etablissement naar adem te happen.

Vroeger was het de traditie dat de kok de eerste hap van het gerecht nam, een soort van voorproeven bij de koningin. Volgens dezelfde traditie moest de kok zelfmoord plegen als een van de gasten kwam te overlijden na het eten van het visje. Over staatshoofden gesproken, het is de Japanse keizer bij wet verboden om kogelvis te eten.

Intoxicatie met tetrodotoxine kan een zeer onprettige dood tot gevolg hebben. Vooralsnog is er geen tegengif op de markt en rest alleen een sympotomatische behandeling. De ellende begint met een licht doof gevoel in de lippen en het eindigt met een dodelijke verlamming van de ademhalingsspieren van het middenrif. De tussenliggende (korte) periode is bijzonder onaangenaam.

Er wordt tegenwoordig ook kogelvis gekweekt die geen gif bevat. Voorlopig is dit nog geen succes. Mensen hebben klaarblijkelijk toch een sinistere kant en willen de kick van het eten van de wilde kogelvis ervaren. Zij willen het risico nemen om aan een tafel te schuiven waar in potentie 'het laatste avondmaal' opgediend kan worden! 
Ga direct naar:
Archief columns

 

Last minutes & aanbiedingen
Aanbieding en Lastminute naar Bonaire

Direct naar het overzicht!