Column

De tragedie van een delicatesse!

In de natuur geldt het oude adagium: eten of gegeten worden. Dit is een wetmatigheid waar geen enkel dier aan ontkomt en dat van iedere diersoort een constante alertheid vereist om te kunnen overleven. Maar de ene diersoort heeft een groter wapenarsenaal in huis dan de andere om zich te kunnen verdedigen tegen potentiële vijanden. De absolute winnaar in deze doorlopende strijd om lijfsbehoud is een exotisch, Zuid-Amerikaans kikkertje met een gewicht van nog geen 4 gram.

De gouden pijlgifkikker (Phyllobates terribilis) leeft in het tropische regenwoud van Colombia en is de giftigste diersoort van onze planeet. De huid van deze geelgekleurde amfibie scheidt het uiterst giftige batrachotoxine af. Een enkel kikkertje bevat genoeg gif om 60 volwassen mannen, na een korte periode van heftige stuiptrekkingen en ernstige hartritmestoornissen, de dood in te jagen. Het moge duidelijk zijn: het gouden pijlgifkikkertje heeft alleen maar vrienden in de jungle van Colombia!

Het zogenaamde fight, flight en freeze systeem is een doeltreffend overlevingsmodel in de natuur. Simpel gezegd: ga het gevecht aan met de vijand, ga er als een haas vandoor of verstar en doe alsof je dood bent. Het is een respons van het autonome zenuwstelsel en wordt aangestuurd door de hormonen adrenaline en cortisol. De meeste prooidieren zetten onbewust deze tactieken in als ze belaagd worden door roofdieren en komen er doorgaans goed mee weg.

Sommige diersoorten zijn op het oog wat kwetsbaarder in hun verweer tegen onheil. Slakken zijn daar een markant bijvoorbeeld van. In de wetenschappelijke literatuur zijn meer dan 200.000 verschillende soorten beschreven van deze weekdieren. De meeste slakken leven op het land maar er zijn ook slakken die hun natuurlijke habitat vinden in het water. De bekendste zeeslakkensoort in de Caribische archipel is de grote kroonslak (Strombus gigas, roze vleugelhoorn of koninginneschelp). Deze weekdieren kunnen enorme afmetingen bereiken van meer dan 35 cm lang en worden op Bonaire karko’s genoemd.

De mondopeningen van de karko’s zijn niet gewapend met rijen vlijmscherpe tanden, dus een gevecht aangaan is geen optie. De uitspraken: “Hij is zo traag als een slak” en “Dat gaat met de vaart van een slakkengang” benadrukken al dat de mogelijkheid van vluchten bij grote kroonslakken ook geen geslaagde missie zal zijn. De karko’s dragen echter wel een veilig huisje met zich mee en dit blijkt voor de meeste roofvissen en andere predatoren een onneembare vesting.

Maar mensen hebben minder moeite met het letterlijk kraken van het fraaie woninkje van de zeeslakken. Na het boren van een gaatje in de schelp, wordt een vitale spier doorgesneden en moet de karko zich gewonnen geven en zijn veilige vesting verlaten. Een ongewisse toekomst tegemoet gaand.

In de jaren 90 van de vorige eeuw is in de Caribische regio ruim 7 miljoen kilogram karkovlees gegeten. Daarnaast wordt zijn mooie huisje hoog begeerd als maritiem souvenier. Door toedoen van jarenlange overbevissing zijn de grote kroonslakken tegenwoordig zeldzamer geworden en is de consumptie van de karko’s drastisch gedaald.

De karko is een herbivoor en voedt zich met zeegras en algen die groeien en leven op de zeebodem van Lac Bay. Lac Bay is een betoverende met mangrovevegetatie omzoomde lagune in het zuidoosten van Bonaire. De turquoise gekleurde inham is ruim 80 voetbalvelden groot en is tevens een belangrijk foerangeergebied voor zeeschildpadden. Het aantal karko’s in Lac Bay is de afgelopen decennia schrikbarend achteruit gehold, waardoor de alarmbellen zijn gaan rinkelen. Om de dieren te beschermen en de kans te geven om weer te herstellen, geldt er sinds 2005 een totaal vangverbod van karko’s op Bonaire. Mede door de matige controle op dit verbod wordt er echter nog steeds illegaal op de dieren gejaagd.

Om het natuurlijke leefgedrag van de karko’s beter in kaart te brengen, wordt er wetenschappelijk onderzoek naar de karko’s gedaan. De dieren worden gevangen, gewogen, gemeten, voorzien van een merkje en weer teruggezet. Op deze manier is het mogelijk om waardevolle data te verzamelen van de karko’s en kunnen deze dieren in de toekomst beter beschermd worden.

Daarnaast zijn natuurorganisaties op Bonaire een ware tsunamie aan acties gestart om de lokale bevolking meer bewust te maken van deze unieke maar tevens zeer ernstig bedreigde diersoort. Zo is er een ludiek carnavalsliedje (Shon Karko) aan de slak gewijd. Daarnaast is er een grote postercampagne (Ban Trese Karko Bek!) gelanceerd en kunnen de bewoners van Bonaire een sticker op hun auto plakken met het zelfde opschrift. Als klap op de vuurpijl is het zelfs mogelijk om een karko te adopteren!

Maar zolang er een (illegale) markt voor karko’s is, zal het moeilijk zijn om de jacht op de weekdieren volledig uit te bannen. De Bonairiaanse overheid is derhalve constant in overleg met de lokale vissers. Hen wordt min of meer beloofd dat op termijn, nadat zich weer een gezonde slakkenpopulatie in Lac Bay heeft ontwikkeld, weer beperkt op de lekkernijen gevist mag worden. Een deel van de vissers is over deze toezegging overigens zeer sceptisch en vreest dat de periode van het vangverbod in de toekomst steeds verder opgerekt zal worden.

Waren de karko’s maar niet zo smakelijk en hadden ze maar één promille van het gif van het Colombiaanse kikkertje. Dan bleven de mensen wel op gepaste afstand en dan zou er wellicht weer een gezonde populatie grote kroonslakken ontstaan in het Caribische gebied waaronder Lac Bay. Het schelpenkerkhof bij Lac Cai, stammend uit de indianentijd, is zo al imposant genoeg. Daar hoeft niet één doorboorde lege karko schelp meer bij!

Reageer op colomn: De tragedie van een delicatesse!